Wat zijn de gevolgen van verwaarlozing?

De onderzoekers komen tot de conclusie dat emotionele verwaarlozing en kindermishandeling in brede zin de ontwikkeling van een jong kind aantasten. De gevolgen op sociaal-emotioneel, cognitief en gedragsmatig niveau stapelen zich op en zijn zichtbaar tot ver in de volwassenheid. Slachtoffers van kindermishandeling hebben een slechtere gezondheid dan kinderen die niet mishandeld of verwaarloosd werden. Slachtoffers van emotionele verwaarlozing en mishandeling lopen meer risico op het ontwikkelen van schadelijke coping mechanismen, zoals alcohol- en drugsmisbruik of overmatig eten. Slachtoffers ervaren ook vaker chronische pijn, hebben een twee keer grotere kans op het ontwikkelen van chronische ziekten en hebben verhoogd risico op hart- en vaatziekten en diabetes. Naast fysieke klachten, kunnen slachtoffers ook te maken krijgen met psychiatrische problemen, waaronder: Posttraumatische stresssymptomen, zoals niet kunnen slapen, hechtingsstoornissen; Laag zelfbeeld, grotere kans op internaliserende problemen zoals angst en depressie; Slechtere emotieregulatie – naast middelenmisbruik, angst, depressie en gevoelens van vijandigheid – groter risico op suïcide. Slachtoffers van emotionele verwaarlozing en mishandeling hebben meer moeite om veilige, gezonde en liefhebbende relaties met anderen aan te gaan en kampen met een negatiever zelfbeeld. Ze zijn extra gevoelig voor sociale dreiging, uitsluiting en afwijzing. De combinatie van emotionele verwaarlozing en mishandeling voorspelt op significante wijze depressie. In tijden van stress worden deze vroege herinneringen bij slachtoffers - die niet behandeld zijn - geactiveerd en dit kan vervolgens uitmonden in een depressie. Hoe meer blootstelling aan negatieve vroege kindervaringen (Adverse Childhood Experiences) hoe hoger de niveaus van zorgen over de gezondheid, zoals chronische ziekten, verhoogde ontstekingsniveaus en slechtere gezondheidsuitkomsten op latere leeftijd: dit kan de kwetsbaarheid voor depressie weer verhogen. Kortom: de combinatie van emotionele mishandeling en verwaarlozing is gerelateerd aan zowel psychische als lichamelijke kwetsbaarheid waarbij beiden elkaar kunnen beïnvloeden.

Kleine kinderen beseffen niet dat de situatie thuis niet normaal is. Een kind dat dit wél weet, zal het waarschijnlijk niet toegeven. Want de meeste kinderen willen – óók als ze worden mishandeld – niets negatiefs over hun ouders zeggen of horen. Soms hebben de ouders het kind verboden om over de situatie thuis te praten. Wees je ervan bewust dat het kind waarschijnlijk bang is voor de gevolgen. Het komt veel voor dat kinderen denken dat het aan henzelf ligt. Het kan voorkomen dat het kind negatief over zichzelf gaat denken.

Dat kindermishandeling de kans op het ontwikkelen van depressie en angsten vergroot, was al bekend. Uit onderzoek blijkt dat psychische verwaarlozing zelfs het meest voorspellend daarvoor is. Méér nog dan fysiek geweld en seksueel misbruik. Hersenscans laten zien dat de prefrontale cortex - het hersengebied dat een belangrijke rol speelt bij het omgaan met stress - kleiner is bij mensen die in hun jeugd emotioneel zijn verwaarloosd. Hun amygdala, het gebied dat reageert op dreiging, lijkt veel scherper afgesteld. Daardoor ervaren ze eerder angst (B.Elzinga, 2012). Bij kinderen die geen liefde en aandacht krijgen, raakt het stresssysteem ontregeld. Daardoor worden bepaalde delen van de hersenen overprikkeld. Andere blijven juist onderontwikkeld. hun brein is kleiner en ziet eruit als de doorsnede van een klokhuis, met veel zwart. Wat een aanduiding is voor ontbrekende verbindingen in de hersenen (D. Eimers, TKM 2012). Het alarmerende is dat deze hersenveranderingen blijvend zijn. Ze kunnen tot allerlei problemen leiden: hechtingsstoornissen, gedragsproblemen, leerachterstand, faalangst, een grotere kwetsbaarheid voor depressie en angststoornissen.